Overzicht van het FC Groningen Museuminitiatief: Verleden, Heden en Toekomst

Inleiding

FC Groningen kent een rijke historie en een trouwe achterban. Het levend houden van deze clubgeschiedenis is al jaren een wens van supporters én clubleiding. Rond 2015, na de KNVB-bekerwinst en vlak voordat Euroborg haar 10-jarig jubileum vierde, ontstond het idee om een museum in te richten gewijd aan de historie van FC Groningen. Supporterscollectief Groningen nam hierin het voortouw, gedreven door de overtuiging dat “FC Groningen een prachtige volksclub van het heden, een club met toekomst, maar zeker ook een club met een rijk verleden” is, een verleden dat visueel vastgelegd en bewaakt moet worden. Deze gedachte leidde tot concrete projecten om de clubhistorie een zichtbare plek te geven.

Ontstaan van de FC Groningen Experience

In 2007 werd de Stichting FC Groningen Museum opgericht met als doel de rijke historie van FC Groningen (en GVAV) vast te leggen, te bewaren en toegankelijk te maken voor een breed publiek. De stichting werkt onafhankelijk, maar in goede samenwerking met de club, en verzamelde de afgelopen jaren al waardevolle archieven en materialen.

Eind 2015 sloegen het Supporterscollectief en FC Groningen de handen ineen om twee historische projecten te realiseren in het kader van de “Maand van Historie” (januari 2016). Ten eerste werd de spelerstunnel van Euroborg verfraaid met afbeeldingen van clubiconen en een fotomozaïek van supporters. Ten tweede werd begonnen aan de inrichting van de FC Groningen Experience: een interactief museum in de toenmalige (voormalige) fanshop naast de hoofdingang van Euroborg. Via acties zoals de verkoop van groen-witte kerstmutsen en het fotomozaïek in de tunnel werden fondsen geworven om deze projecten te bekostigen.

Met steun van de club en inzet van vrijwilligers kreeg de FC Groningen Experience vorm in de jaren 2015-2016. In juni 2016 was er een eerste presentatie, en op 30 maart 2017 werd de FC Groningen Experience officieel geopend voor het publiek. Dit interactieve museum – gerealiseerd in samenwerking met het Supporterscollectief – laat de clubhistorie herleven met wisselende collecties en unieke memorabilia. Bezoekers kunnen er de sfeer van het oude Oosterparkstadion opnieuw ervaren, beelden van Europese avonturen van de FC bewonderen en pronkstukken bekijken zoals de KNVB-beker (2015) en de gouden schoen die Henny Meijer als enige FC Groningen-speler ooit won. De trots op het verleden wordt zo tastbaar gemaakt. Bij de uitgang van de Experience kon men een vrijwillige bijdrage doneren, bedoeld voor verdere aankleding van het museum – een indicatie dat het museum als een groeiend, door supporters gedragen project werd gezien.

De FC Groningen Experience en de Fanshop

De locatie van de FC Groningen Experience is Boumaboulevard 41, pal naast de hoofdingang van stadion Euroborg. Dit was oorspronkelijk de ruimte van de oude fanshop. Enkele jaren lang fungeerde de Experience als zelfstandig clubmuseum, terwijl de officiële FC Groningen Fanshop elders was gevestigd (aan de Boumaboulevard in een ruimte van het Alfa-college). In 2018 besloot de club de fanshop terug te verhuizen naar het stadion en te combineren met de museumruimte. Sindsdien is er één geïntegreerde FC Groningen Store bij de hoofdingang, waar supporters “op één en dezelfde plek de geschiedenis van FC Groningen kunnen beleven en alle merchandise kopen”.

Deze samenvoeging van winkel en museum zorgt ervoor dat de clubhistorie toegankelijk blijft voor een breed publiek op wedstrijddagen en doordeweeks. Tegelijk betekent het dat de beschikbare ruimte voor pure museumexposities beperkt is en verdeeld moet worden met retail. De huidige opzet is daarmee eerder een kleine museale hoek binnen de fanshop – met diverse vitrines, foto’s en historische objecten – dan een volwaardig zelfstandig museum. Desondanks blijft de FC Groningen Experience een belangrijke eerste stap: het is uniek in Nederland dat een supportersinitiatief heeft geleid tot een clubmuseum in het stadion. De Experience wordt geregeld aangevuld met nieuwe stukken; zo worden er historische shirts in bruikleen gegeven door verzamelaars en blijft de collectie groeien.

Verdere initiatieven en de Werkgroep Clubhistorie

Na de realisatie van de Experience ontstond er binnen de supportersgroep en club een werkgroep om de clubhistorie blijvend onder de aandacht te houden. Deze informele werkgroep clubmuseum/clubhistorie (met o.a. initiatiefnemers als Niels Hilboesen van het Supporterscollectief) inventariseerde wat er nog meer mogelijk was. Tijdens het 50-jarig jubileum van FC Groningen in 2021 zijn bijvoorbeeld extra historische uitingen gerealiseerd.

De werkgroep heeft ook meegedacht over het digitaal veiligstellen van cluberfgoed. Er is een begin gemaakt met het verzamelen en digitaliseren van oude foto’s, dia’s en documenten uit het clubarchief. Verder is geïnventariseerd welke memorabilia (wedstrijdshirts, bekers, vaantjes, programmaboekjes, etc.) binnen en buiten de club al aanwezig zijn, en waar eventuele gaten in de collectie zitten zodat deze aangevuld kunnen worden. Dit alles gebeurde op vrijwillige basis, naast de reguliere werkzaamheden van de betrokken supporters.

In de loop van de tijd zijn er gesprekken gevoerd met externe partijen om de ambities voor een groter museum kracht bij te zetten. Zo is informeel gesproken met de Museumraad Groningen en het Groninger Museum , die positief reageerden op het idee om de sporthistorie van Groningen een plek te geven. Ook binnen de club is het besef gegroeid dat een structurele verankering van de eigen geschiedenis van waarde is voor identiteit en binding met de achterban. De werkgroep fungeert hierbij als initiator en aanjager, maar beseft dat voor grootschalige projecten samenwerking met professionele partijen en mogelijk de gemeente nodig is.

Toekomstplannen: Uitbouw van het museumconcept

Momenteel ligt er een brede toekomstvisie om de historie van FC Groningen (en bij uitbreiding de Groningse sporthistorie) nog beter te ontsluiten voor supporters, inwoners en bezoekers. Deze visie kent drie pijlers:

1. Clubhistorie in en rondom Euroborg versterken

De eerste pijler is het verder uitbreiden van de zichtbaarheid van de clubgeschiedenis in het stadion. Hoewel de Euroborg reeds de FC Groningen Experience huisvest, zien we diverse kansen om de historische beleving ter plekke te vergroten:

• Meer museum in de fanshop: De balans tussen winkelruimte en expositieruimte kan beter. Idealiter krijgt de FC Groningen Store een duidelijke museumsectie, zodat het voor bezoekers meer is dan alleen een shop.
• Vervanging digitale schermen: In de fanshop staat momenteel een kast met digitale schermen. Het voorstel is om deze te vervangen door een grote glazen vitrine met fysieke memorabilia, vergelijkbaar met de vitrinekast over het Oosterparkstadion die er al is. Authentieke objecten (oude shirts, bekers, foto’s) trekken meer aandacht en emotie dan schermpresentaties.
• Projecties op schuifdeuren: Door op de glazen schuifdeuren binnen Euroborg oude foto’s en beelden te projecteren (bijvoorbeeld uit gloriedagen of iconische momenten) kan de historie op een moderne manier tot leven komen in de publieksruimtes.
• Verspreid oude shirts door het stadion: Een idee is om op meerdere plekken in het stadion originele wedstrijdshirts uit verschillende periodes op te hangen. Denk aan de supporterspub, gangen van tribunes of in de fanstore zelf. Dit geeft supporters het gevoel omringd te zijn door de clubgeschiedenis.
• Meer memorabilia in Club 1971: De Club 1971-lounge (vernoemd naar het oprichtingsjaar van FC Groningen) zou verder aangekleed kunnen worden met historische items. Dit is een logische plek om bijvoorbeeld foto’s van 50 jaar FC Groningen, oude seizoen overzichten of bijzondere objecten te tonen aan sponsoren en genodigden.
• Aankleding persruimte en spelerstunnel: Naast de eerder gerealiseerde spelerstunnel kan ook de persruimte en de gang(en) op niveau -1/-2 van extra historische aankleding worden voorzien. Dit zijn ruimtes waar veel (externe) bezoekers komen; een fotogalerij van legendes of tijdlijn van clubhoogtepunten kan hier de identiteit van de club uitstralen.
• Herinneringen buiten het stadion: Ook buiten de Euroborg is er potentie. Bij eerdere gelegenheden zijn er buitenmuren voorzien van historische uitingen (zoals bij het 50-jarig jubileum). Het is de moeite waard te kijken naar permanente historische elementen aan de buitenkant van het stadion, bijvoorbeeld murals of informatieborden , zodat de clubhistorie al zichtbaar is voor je het stadion betreedt.
• Uitbreiding van de collectie shirts en objecten: Er wordt ingezet op het verder verzamelen van historische attributen. Bijvoorbeeld, het uitbreiden van de collectie oude wedstrijdshirts (thuis, uit en special editions) zodat een zo compleet mogelijk beeld van de evolutie van het clubtenue gegeven kan worden. Ook de KNVB-beker van 2015 en andere trofeeën moeten prominent en veilig tentoongesteld blijven.
• Digitalisering van het archief: Parallel aan de fysieke tentoonstellingen moet het archief gedigitaliseerd worden. Oude foto’s, videobeelden, dia’s en documenten worden gescand en opgeslagen. Uiteindelijk kan dit uitmonden in een online digitaal archief of database, waar geïnteresseerden de geschiedenis van FC Groningen kunnen doorzoeken. Dit beschermt het erfgoed tegen verlies en maakt het toegankelijk voor een breder publiek (bijvoorbeeld onderzoekers, journalisten, of jongere supporters die het verleden niet zelf hebben meegemaakt).

Al deze punten moeten bijdragen aan een meer geïntegreerde historische beleving in de Euroborg. Fans die het stadion bezoeken, moeten op diverse manieren worden herinnerd aan waar de club vandaan komt en welke momenten FC Groningen hebben gevormd.

2. Topsportmuseum en stadshub in de binnenstad

De tweede pijler kijkt voorbij het stadion en richt zich op een breder initiatief: een Topsportmuseum Groningen in het hart van de stad. Dit concept beoogt een museumruimte (bijvoorbeeld in of nabij het centrum) waar niet alleen de geschiedenis van FC Groningen, maar die van alle Groningse topclubs en sporticonen wordt gepresenteerd. Groningen kent meerdere succesvolle sportclubs, denk aan basketbalclub Donar, volleybalvereniging Lycurgus, ijshockeyclub GIJS, naast FC Groningen als betaaldvoetbaltrots. Al deze clubs hebben hun eigen historie, successen en achterban. Een gezamenlijk museum zou de verhalen kunnen vertellen van “Trots van het Noorden” in bredere zin, van kampioenschappen in verschillende sporten tot legendarische lokale sporthelden.

Belangrijk onderdeel van dit plan is dat zo’n locatie tevens kan fungeren als fanhub of servicepunt. Men kan zich een pand voorstellen waar een gecombineerde sportshop en ticketverkooppunt is gevestigd voor de verschillende clubs, verbonden aan het museum. Supporters en bezoekers zouden er merchandise van hun favoriete Groningse clubs kunnen kopen, kaartjes voor wedstrijden of evenementen kunnen halen, en ondertussen door de museumexpositie kunnen lopen. Hiermee sla je twee vliegen in één klap: het is een publiekstrekker voor toeristen en fans die geïnteresseerd zijn in sportcultuur, én het biedt een praktisch verkooppunt dat de clubs inkomsten en zichtbaarheid oplevert.

De haalbaarheid van een topsportmuseum is al verkend in gesprekken met culturele instanties. De Museumraad en het Groninger Museum waren positief bij het benoemen van een nieuw topsportmuseum die lokaal erfgoed zichtbaar maakt. Ook politiek gezien zou een dergelijk initiatief aantrekkelijk kunnen zijn, omdat het meerdere doelen dient: sportieve trots bewaren, stadspromotie, educatie voor jongeren, en mogelijk extra toeloop naar de binnenstad. Uiteraard vergt dit plan nadere uitwerking – qua locatie, financiering en organisatie – en de betrokkenheid van alle betreffende sportclubs. De nieuwe werkgroep ziet zichzelf hierin als initiator en stimulator, maar het welslagen hangt af van bredere samenwerking (denk aan gemeente, musea en de clubs zelf).

3. Pop-up museum en educatieve exposities

Als derde pijler wordt gekeken naar flexibele, tijdelijke tentoonstellingen om sporthistorie onder de mensen te brengen. Hierbij valt te denken aan een pop-up museum: een mobiele of tijdelijke expositie die op diverse locaties en bij evenementen kan worden neergezet.

Dit concept heeft meerdere toepassingsmogelijkheden:

• Evenementen: Bij grote wedstrijden, cupfinales, open dagen of stadsfestivals kan een kleine tentoonstelling opgebouwd worden met een selectie van bijzondere sportobjecten (bijvoorbeeld de beker, historische shirts, foto’s van legendes). Zo’n pop-up stand verhoogt de beleving ter plekke en trekt wellicht ook nieuwe geïnteresseerden aan.
• Scholen en educatie: In het kader van educatie kunnen modules van het sportmuseum naar scholen of buurthuizen gebracht worden. Denk aan een rondreizende tentoonstelling met lesmateriaal over sportgeschiedenis van Groningen, waarmee jeugd niet alleen over voetbal maar ook over andere sporten in de provincie leert. Dit sluit aan bij maatschappelijke doelstellingen om sport en geschiedenis samen te brengen voor jongeren.
• Forum Groningen / Groninger Museum exposities: Een andere invulling is een tijdelijke tentoonstelling in bestaande publieksinstellingen. Zo zou in Forum Groningen, dat bekendstaat om interactieve en innovatieve exposities – een sporthistorische presentatie kunnen plaatsvinden, eventueel met multimedia en interactieve elementen. Het Forum kampt bovendien met de uitdaging om voldoende lokaal relevante programmering te bieden, dus een sportexpo zou daarin kunnen passen. Ook het Groninger Museum heeft in het verleden ruimte geboden aan lokaal erfgoed en cultuur (bijvoorbeeld tentoonstellingen als “Urban Groningen” of de fotoreeks van Joram Krol). Een speciale expositie over “Groninger Sportgeschiedenis” in het museum zou een mooi eerbetoon zijn en kan dienen als opmaat naar een permanent topsportmuseum. Tevens is er een structureel te kort bij het Groninger museum. Beide instellingen hebben laten blijken open te staan voor vernieuwende lokale initiatieven en mbt de tekorten bij het Groninger museum kan een topsportmuseum kansen bieden om uit de problemen te komen.

Pop-up en tijdelijke exposities hebben als voordeel dat ze relatief snel te realiseren zijn en flexibel ingezet kunnen worden. Ze kunnen de aandacht voor het project warm houden en tussentijds peilen hoe groot de interesse van het publiek is. Succesvolle tijdelijke tentoonstellingen kunnen bovendien helpen om draagvlak en fondsen te werven voor het grotere, permanente museum.

Conclusie

De weg van idee naar realisatie van een FC Groningen museum is al een aantal jaren gaande. Met de oprichting van het digitale FCG Museum en door het supporterscollectief gebouwde FC Groningen Experience is een eerste fundament gelegd: de club heeft inmiddels een bescheiden museumruimte waar de eigen historie wordt getoond, iets waar supporters trots op mogen zijn. Toch is dit nog maar het begin. Nieuwe generaties supporters verdienen het om de rijke historie van hun club te leren kennen, en oud-supporters willen hun herinneringen ergens kunnen herbeleven.

Om die reden blijft het belangrijk om door te pakken op de huidige plannen. Een eredivisieclub als FC Groningen hoort eigenlijk een volwaardig clubmuseum met digitaal archief te hebben, een centraal punt waar alle verhalen, successen en tegenslagen van “Trots van het Noorden” bijeengebracht worden. Dankzij de al verzamelde kennis, objecten en steun vanuit de achterban heeft FC Groningen een voorsprong: er ís al veel materiaal en er is enthousiasme onder fans en oud-spelers. Het komt er nu op aan dit te kanaliseren in concrete projecten.

Stap voor stap kan de droom worden waargemaakt:

• In Euroborg kan op korte termijn de historische aankleding worden uitgebreid, zodat elke bezoeker de clubgeschiedenis ervaart bij een bezoek aan het stadion.
• Op middellange termijn kan gewerkt worden aan een structurele locatie in de stad voor een topsportmuseum/hub, in samenwerking met andere clubs en culturele partners.
• Onderwijl houden pop-up initiatieven en digitale archivering de momentum erin en betrekken ze de gemeenschap bij het erfgoedproject.

Kortom, er is een win-winsituatie te behalen: het behoud van uniek Gronings sporterfgoed én een nieuwe attractie/voorziening die zowel de club als de stad ten goede komt. De komende periode zal de werkgroep met betrokken partijen een overleg opstarten om deze plannen verder vorm te geven. Alle nieuwe medewerkers en stakeholders binnen de club worden van harte uitgenodigd om hierbij aan te haken. Gezamenlijk kunnen we ervoor zorgen dat de geschiedenis van FC Groningen een levendige plek krijgt, nu en voor de toekomstige generaties. Sluit je aan!